Dar ve orta gelirli vatandaşları ev sahibi yapmak amacıyla hayata geçirilen TOKİ projeleri, yoğun başvurularla dikkat çekiyor. Ancak konut hakkı kazanan vatandaşların karşılaştığı ödeme şartları ve konut fiyatları yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi.
Bir tarafta ev sahibi olabilmek için başvuru sırasına giren vatandaşlar bulunurken, diğer tarafta hak kazandığı halde ödemelerin ağır olduğunu düşünen vatandaşlar yer alıyor. İlginç olan ise fiyatlara en sert tepkinin, konut hakkı elde edemeyen vatandaşlardan gelmesi.
KDV yükü arttı, ödeme koşulları değişti
Emlak uzmanı Akif Emin Hüseyinoğulları, özellikle Başakşehir ve Kayaşehir'deki TOKİ projelerini değerlendirerek yeni ödeme sisteminin dar gelirli vatandaşlar açısından önemli bir yük oluşturduğunu söyledi.
Hüseyinoğulları'nın aktardığına göre, önceki bazı projelerde yüzde 1 olan KDV oranı, 250 bin ve 500 bin konut kampanyalarında yüzde 10'a yükseldi.
Bu değişiklik konut maliyetine de doğrudan yansıyor. Örneğin 2 milyon liralık bir konutta KDV tutarı 20 bin liradan 200 bin liraya çıkıyor.
Taksitler ev teslim edilmeden başlıyor
Yeni sistemde dikkat çeken bir diğer konu ise taksitlerin başlama zamanı oldu.
Önceki bazı TOKİ projelerinde 2+1 konutların taksitleri teslimden sonra başlayabilirken, yeni projelerde sözleşmenin ardından ödeme süreci daha erken devreye giriyor.
Satış bedelinin yüzde 10'u peşin ödeniyor. Kalan tutar ise 240 aya kadar taksitlendiriliyor. Ancak taksit miktarı sabit kalmıyor.
Borç yılda iki kez artıyor
TOKİ'deki ödeme planında taksitler yılda iki kez memur maaş artış oranına göre güncelleniyor.
Bu durum özellikle halen kirada oturan vatandaşlar açısından önemli bir yük oluşturuyor. Hak sahibi olan kişi, evine taşınmadan önce hem kira ödemeye hem de TOKİ taksitini karşılamaya başlayabiliyor.
Hüseyinoğulları, bu durumun dar gelirli vatandaşların ödeme gücünü zorlayabileceğine dikkat çekti.
Asıl tehlike evlerin satılamaması değil
Uzman Hüseyinoğulları'na göre İstanbul'daki yoğun talep nedeniyle TOKİ konutlarının elde kalması beklenmiyor. Ancak asıl riskin başka bir noktada ortaya çıkabileceği belirtiliyor.
Hak sahiplerinin taksitleri uzun vadede ödeyememesi, sosyal konut projesinin hedefinden sapmasına neden olabilir.
Hüseyinoğulları, bazı vatandaşların resmî devir hakkı oluşmadan konutlarını gayriresmî yollarla elden çıkarmaya çalıştığını belirterek bunun sosyal konutların zamanla yatırımcıların eline geçmesi riskini doğurabileceği uyarısında bulundu.
“Dar gelirlinin ev sahibi olma imkânı ortadan kalkabilir”
Ödeme şartlarının vatandaşların gelir seviyeleri dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunan Hüseyinoğulları, mevcut sistemin sosyal konut hedefi açısından sorgulanması gerektiğini ifade etti.
Hüseyinoğulları, “Bu şekilde dar gelirli vatandaşın ev sahibi olma imkânı ortadan kalkmış gibi bir durumla karşı karşıyayız” değerlendirmesinde bulundu.
Böylece TOKİ projelerinde tartışma yalnızca “Konut fiyatları pahalı mı?” sorusuyla sınırlı kalmıyor. Asıl soru, belirlenen ödeme koşullarının dar gelirli vatandaşların bu konutları uzun yıllar boyunca ödeyebilmesine gerçekten imkân sağlayıp sağlamadığı noktasında düğümleniyor.
